|
||
In deze les les vertelt meester Henk over de oorzaken van de Nederlandse OpstandIn de middeleeuwen was Nederland geen onafhankelijk land. Het was niet eens een echte staat met een eigen regering. Nederland was een onderdeel van de Nederlanden; het gebied dat nu Nederland, België en Luxemburg is. De Nederlanden bestonden uit allemaal verschillende gewesten. Zoals Holland, Vlaanderen, Brabant, het bisdom Utrecht en Gelderland. Zie het kaartje. Al deze gewesten hadden hun eigen bestuurders. En elk gewest had zijn eigen regels en wetten. Maar de bestuurders waren niet de baas in hun gewest. Dat was de landsheer. Een gewest was zijn bezit. In de loop van de veertiende eeuw was de macht over de gewesten in handen van de hertog van Bourgondië gekomen. Meester Henk! Wat is Bourgondië? Bourgondië is een streek in Oost-Frankrijk met als hoofdstad Dijon. In 1363 had Filips de Stoute dit gebied van zijn vader gekregen. Hij huwde met de dochter van de graaf van Vlaanderen en toen deze in 1384 overleed, kreeg Filips de Stoute Vlaanderen, Franche-Comté en Artesië. Zijn kleinzoon Filips de Goede breidde het hertogdom enorm uit. Hij kocht Luxemburg, erfde Brabant en Limburg en pikte Holland en Zeeland in. Zo werd de hertog van Bourgondië landsheer in bijna alle gewesten in de Nederlanden. Filips stelde in al zijn gewesten een stadhouder aan. Een stadhouder bestuurde het gewest uit naam van de hertog. In 1477 werd Maria de Rijke hertogin van Bourgondië. Vele machtige mannen dongen naar haar hand: “Trouw met mij, nee, met mij, met mij!”. Vooral de koning van Frankrijk was enorm opdringerig. Hij bezette zelfs met een leger Bourgondië. Maria zocht daarom hulp in Duitsland. Zij trouwde met de Habsburgse prins Maximiliaan van Oostenrijk. Toen Maria in 1482 van haar paard viel en daarbij overleed, werd Maximiliaan de regent in de Nederlanden. Hij regeerde uit naam van zijn kind, Filips de Schone. Toen Filips volwassen werd, nam hij het bewind over de Nederlanden van zijn vader over. Filips de Schone trouwde met Johanna van Spanje, de dochter van de koning van Spanje. Filips en Johanna kregen een zoon, Karel. Hij werd op 24 februari 1500 in Gent
(België) geboren. Toen zijn vader plotseling stierf, kreeg Karel op
6-jarige leeftijd de meeste gewesten in de Nederlanden. Maar hij was
natuurlijk te jong om zelf te regeren. Daarom deed zijn opa
Maximiliaan van Oostenrijk dat voor hem. In 1515 werd Karel volwassen
verklaard en mocht hij zelf gaan regeren. Onder de naam Karel V. Helaas overleed in 1516 zijn andere opa, Ferdinand van Aragon. Karel V erfde toen ook nog eens heel Spanje. En alle gebieden die bij het koninkrijk Spanje hoorden: delen van Italië en de pas ontdekte gebieden in Amerika. Van Karels koninkrijk werd toen gezegd dat de zon er nooit onderging. Kun je bedenken wat daarmee wordt bedoeld? Toen een paar jaar later opa Maximiliaan ook overleed, werd Karel ook tot keizer van het Duitse rijk gekozen. Daarmee werd Karel V de machtigste man van heel Europa! Zoveel macht betekent ook heel veel verantwoordelijkheid! Karel V heeft daarom een groot deel van zijn leven op het slagveld doorgebracht. Hij moest vaak vechten tegen de Fransen. De Franse koning was jaloers op Karel en bang dat Karel hem zou pesten. Ook moest Karel vaak vechten tegen de Ottomanen uit Turkije. Die drongen steeds meer Europa binnen en bedreigden de koninkrijken Hongarije en Oostenrijk! Grote paniek, want het christelijke Europa werd bedreigd door de islamitische Ottomanen!
Karel was dus veel aan het vechten. Maar om te kunnen vechten had hij veel geld nodig. Daarvoor had hij in de eerste plaats alle inkomsten uit de koninklijke landgoederen. Maar dat was lang niet voldoende. Daarom moest hij in alle landen die hij bezat vragen om extra geld. Ook in de Nederlanden. Dat betekende dat in elk Nederlands gewest een vergadering bijeenkwam om geld te vragen. De vertegenwoordigers van het gewest begonnen dan te onderhandelen: “Wij hebben een vrijheid voor belasting zus of belasting zo, dus wij hoeven niet zo veel te betalen.” Zij probeerden zo weinig mogelijk belasting te betalen. Want waarom zouden ze geld betalen voor oorlogen waar ze niets mee te maken hadden? En ondertussen had Karel de centen hard nodig om zijn legers te betalen. Soldaten waren in die tijd huurlingen, soldaten die voor geld vochten. Kregen ze hun soldij niet, dan liepen ze weg. Karel baalde enorm van al dat onderhandelen met de gewesten. Daarom probeerde hij hun macht te verkleinen en meer macht aan een centraal bestuur te geven. Hij maakte daarvoor drie belangrijke raden die hem moesten helpen: de Raad van State, de Raad van Financiën en de Geheime Raad. Deze raden zetelden in Brussel en werden aangestuurd door professionele ambtenaren. Hiermee zette hij de oude, gewestelijke besturen grotendeels buitenspel. Die mochten in de gewesten nog besluiten nemen, maar de belangrijke beslissingen werden door ambtenaren in Brussel genomen. Ook de verzoeken om extra geld werden nu op één plek gedaan en de verschillende gewesten moesten het nu opnemen tegen ambtenaren die heel goed en hard konden onderhandelen. Naast militaire en bestuurlijke problemen kende Karel ook godsdienstige problemen. Na 1520 was het protestantisme in Duitsland en de Nederlanden sterk gegroeid. Karel was zelf een katholiek en hij vond dat protestanten ketters waren. En ketters moest je vervolgen; arresteren, berechten en straffen. Maar dat gaf veel onrust en onvrede. Het leidde in Duitsland zelfs tot een oorlog. Kortom, Karel had een zwaar leven. Voortdurend op reis tussen de hoofdsteden van de verschillende delen van zijn enorme rijk. En van slagveld naar slagveld. Omdat Karel geen vast paleis had, reisde hij met zijn hele hofhouding en administratie. Hij was dan ook een oude en zieke man toen hij in 1555 afstand deed van de troon. Zijn zoon Filips II volgde hem op.
Filips II zette de politiek van zijn vader voort. Maar dat deed hij niet in de Nederlanden. Hij vond onze gewesten nat en koud. Na zijn kroning vertrok hij naar Madrid. Hij stelde zijn halfzuster Margareta van Parma aan als landvoogdes. Zij bestuurde de Nederlanden uit zijn naam. Zij werd daarbij geholpen door de drie Raden. Veel Nederlanders, vooral veel katholieken, vonden het stomvervelend dat Filips zo streng optrad tegen de protestanten. Was het nodig om mensen te vervolgen om hun geloof? In 1564 hield Willem van Oranje een toespraak in de Raad van State. Hierin pleitte hij voor godsdienstvrijheid. Je moest twee of meer verschillende godsdiensten toestaan in de Nederlandse gewesten. Maar Filips II hield vast aan strenge vervolgingen van de protestanten. In 1566 probeerden de edelen de vervolgingen van de protestanten te stoppen. Daartoe schreven ze een brief, een smeekschrift aan Filips. Het werd door een eedverbond van vierhonderd edelen ondertekend en aan Margareta van Parma aangeboden. Bij deze gebeurtenis fluisterde een adviseur van Margareta haar in het oor: “N’ayez pas peur, Madame, ce ne sont que des gueux." (Wees niet bang, mevrouw, het zijn maar bedelaars) Iemand had dat gehoord en al snel werd gueux een erenaam: geuzen. De naam verspreidde zich razendsnel door de Nederlanden. Er kwamen penningen met bedelnapjes in omloop. En mensen hingen houten bedelnapjes aan hun hoed. Geus werd het woord voor verzet. Margareta stemde in met een voorlopige verzachting van de kettervervolgingen. De protestanten, vooral de calvinisten, geloofden dat ze hun godsdienst nu vrij mochten uitoefenen. Zij organiseerden bijeenkomsten in de openlucht waar honderden, soms duizenden mensen op afkwamen. Deze hagenpreken begonnen in 1566 in West-Vlaanderen, maar verspreidden zich snel door de Nederlanden.
Op 10 augustus 1566 werd in Steenvoorde (Vlaanderen) een preek gegeven over de zuivering van de kerken. Calvijn vond heiligenbeelden en schilderijen in de kerk een belediging voor God. Daarom moesten ze kapot. Na de preek ging een groepje fanatieke calvinisten naar een kloosterkerk en vernielde daar alle beelden. Dat was het begin van de Beeldenstorm. Overal in de Nederlanden kwamen kleine groepjes calvinisten samen om de beelden en schilderijen in de kerken kapot te slaan. Wekenlang werden overal in de Nederlanden kerken en kloosters bestormd, geplunderd en vernield. (Hier is een lijst met plaatsnamen en datums van de vernielingen van kerken en kloosters. Is er in jouw woonplaats ook vernield en geroofd tijdens de Beeldenstorm?)
Filips II werd woedend toen hij over de Beeldenstorm hoorde en hij stuurde in 1567 een groot Spaans leger onder aanvoering van de hertog van Alva naar de Nederlanden. Zijn taak was om de orde te herstellen en de verantwoordelijken te straffen. Willem van Oranje, als de stadhouder van Holland en Zeeland, werd door Filips II als medeverantwoordelijk gezien. Willem wachtte de komst van de hertog van Alva niet af en vluchtte naar Duitsland. Naar Dillenburg in Nassau, zijn familiekasteel. Naast Willem vluchtten er nog meer mensen voor Alva, vooral de calvinisten. Er wordt geschat dat ongeveer 50.000 tot 60.000 mensen de Nederlanden verlieten en naar Duitsland en Engeland vluchtten. 10-10-2026 . 
|
||
